Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw icon

Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw




Pobierz 186,55 Kb.
NazwaUstawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw
strona1/3
Data konwersji10.11.2012
Rozmiar186,55 Kb.
TypUstawa
  1   2   3


Projekt

Ustawa

z dnia………………

o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw1)


Rozdział 1

Postanowienia ogólne


Art. 1. Ustawa określa:

  1. obowiązki i prawa znalazcy rzeczy;

  2. zasadę i sposób przyjmowania rzeczy znalezionych;

  3. właściwość organów w sprawach przyjmowania rzeczy znalezionych;

  4. sposób poszukiwania osób uprawnionych do odbioru rzeczy znalezionych;

  5. szczególne zasady przechowywania pieniędzy, papierów wartościowych
    i kosztowności;

  6. sposób postępowania z przedmiotami o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej.


Art. 2. Przepisy o rzeczach znalezionych stosuje się odpowiednio do rzeczy porzuconych bez zamiaru wyzbycia się własności, jak również do zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły.


Art. 3. Przepisów ustawy nie stosuje się do zabytków archeologicznych, o których mowa w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, z późn. zm.2)), do których znajdują zastosowanie przepisy ustawy o ochronie zabytków.


Rozdział 2
Obowiązki i prawa znalazcy rzeczy



Art. 4. Kto znalazł rzecz zgubioną a zna osobę uprawnioną do odbioru, powinien ją niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu i wezwać do odbioru. To samo dotyczy także osoby, której rzecz została oddana na przechowanie zgodnie z przepisami ustawy.


Art. 5. 1. Jeżeli znalazca nie wie, kto jest uprawniony do odbioru rzeczy, albo jeżeli nie zna miejsca pobytu tej osoby, powinien niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu rzeczy właściwego starostę.

2. Jeżeli rzecz została znaleziona w cudzym pomieszczeniu, znalazca powinien zawiadomić o tym niezwłocznie osobę zajmującą pomieszczenie i na żądanie tej osoby oddać jej rzecz na przechowanie (z zastrzeżeniem art. 6 i 8). Jeżeli osoba zajmująca pomieszczenie nie wie, kto jest osobą uprawnioną lub nie zna miejsca jej pobytu, powinna niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu właściwego starostę.


Art. 6. 1. Jeżeli znaleziono pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności lub rzeczy mające wartość historyczną, naukową lub artystyczną a osoba uprawniona do odbioru nie jest znana lub nie jest znane jej miejsce pobytu, znalazca powinien oddać znalezioną rzecz niezwłocznie właściwemu staroście, chyba że wartość rzeczy nie przekracza 50 złotych.

2. Jeżeli znaleziono rzecz mającą wartość historyczną, naukową lub artystyczną w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, znalazca powinien oddać znalezioną rzecz niezwłocznie właściwemu staroście.

3. Jeżeli znaleziono rzecz, której cechy zewnętrzne lub umieszczone na niej znaki szczególne wskazują, że stanowi ona sprzęt lub ekwipunek wojskowy, oraz w razie znalezienia dokumentu wojskowego, a w szczególności legitymacji, książeczki lub zaświadczenia wojskowego, karty powołania albo mapy wojskowej, znalazca powinien oddać znalezioną rzecz niezwłocznie właściwemu staroście.

4. Inną rzecz znalezioną znalazca może oddać właściwemu staroście.


Art. 7. W razie znalezienia rzeczy w budynku publicznym, w innym budynku lub pomieszczeniu otwartym dla publiczności albo w środku transportu publicznego znalazca powinien oddać rzecz właściwemu zarządcy, który po upływie 3 dni przekaże rzecz właściwemu staroście, chyba że w tym terminie zgłosi się osoba uprawniona do odbioru rzeczy.


Art. 8. Jeżeli znaleziono rzecz, której posiadanie wymaga szczególnego zezwolenia organów państwowych, jak broń, amunicja, materiały wybuchowe oraz w razie znalezienia tymczasowego zaświadczenia tożsamości i dokumentu podróży znalazca lub zarządca powinien niezwłocznie oddać znalezioną rzecz najbliższej jednostce Policji, a jeżeli oddanie rzeczy wiązałoby się z zagrożeniem życia lub zdrowia – zawiadomić o miejscu, w którym rzecz się znajduje.


Art. 9. Jeżeli przechowanie lub oddanie przez znalazcę jest niemożliwe albo połączone z niebezpieczeństwem pogorszenia się rzeczy, trudnościami lub znacznymi kosztami, znalazca może ograniczyć się do wskazania uprawnionemu do odbioru rzeczy lub właściwemu staroście lub zarządcy, miejsca, w którym rzecz się znajduje.


Art. 10. Przechowanie jest nieodpłatne i stosuje się do niego odpowiednio przepisy tytułu XXVIII, Księgi III Kodeksu cywilnego. Poniesione przez przechowującego koszty przechowywania lub sprzedaży rzeczy oraz utrzymania jej w należytym stanie, a także koszty zawiadomień i ogłoszeń, obciążają osobę uprawnioną do odbioru do wysokości wartości rzeczy w dniu odbioru. Przechowującemu przysługuje prawo zatrzymania zgodnie z art. 461 § 1 Kodeksu cywilnego.


Art. 11. Znalazca przechowujący rzecz, który uczynił zadość swoim obowiązkom, może żądać znaleźnego w wysokości jednej dziesiątej wartości rzeczy, jeżeli zgłosił swe roszczenie najpóźniej w chwili wydania rzeczy osobie uprawnionej do odbioru.

§ 2. Jeżeli rzecz zostaje oddana na przechowanie, znalazca może zastrzec wobec przechowującego, że będzie żądał znaleźnego. W takim przypadku przechowujący obowiązany jest zawiadomić znalazcę o wydaniu rzeczy osobie uprawnionej do odbioru rzeczy oraz o jej adresie a znalazca może zgłosić żądanie znaleźnego w terminie miesiąca od zawiadomienia go o wydaniu rzeczy. Przechowujący powinien poinformować o tym osobę uprawnioną do odbioru rzeczy.


Art. 12. 1.W przypadku gdy rzecz znaleziona jest zabytkiem i zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stała się własnością Skarbu Państwa, znalazcy przysługuje nagroda. Przepisy o nagrodzie przysługującej znalazcy zabytku archeologicznego stosuje się odpowiednio.

2. W przypadku gdy rzecz znaleziona jest materiałem archiwalnym i zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stała się własnością Skarbu Państwa, znalazcy przysługuje nagroda przyznawana przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

3. Warunki i tryb przyznawania nagród, o których w ust. 2, określa, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, ustalając rodzaje nagród, źródła ich finansowania i wysokość nagród pieniężnych.


^ Rozdział 3
Przyjmowanie, przechowywanie rzeczy znalezionych oraz sposób poszukiwania osób uprawnionych do odbioru



Art. 13. Odbieranie zawiadomień o znalezieniu rzeczy zgubionych, ich przechowywanie oraz poszukiwanie osób uprawnionych do ich odbioru należy do kompetencji starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania znalazcy lub miejsce znalezienia rzeczy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.


Art. 14. Organ uprawniony do przechowywania rzeczy nie może odmówić odebrania rzeczy znalezionej, chyba że rzecz nie przedstawia wartości majątkowej, naukowej, historycznej lub artystycznej. W razie odmowy odebrania znalazca może postąpić z rzeczą według swego uznania.


Art. 15. 1. Odebranie zawiadomienia o znalezieniu oraz przyjęcie rzeczy przez starostę powinno być stwierdzone w sporządzonym przez niego protokole, który stanowi podstawę wydania znalazcy poświadczenia przyjęcia zawiadomienia o znalezieniu oraz przyjęciu rzeczy. Protokół i poświadczenie sporządza się także w przypadku wskazania przez znalazcę miejsca, w którym rzecz znaleziona się znajduje.

2. W poświadczeniu, o którym mowa w ust. 1, należy wskazać imię, nazwisko i adres znalazcy oraz dokładnie określić znalezioną rzecz, czas i miejsce znalezienia. Jeżeli znalazca żąda znaleźnego, należy uczynić o tym wzmiankę w poświadczeniu. Starosta obowiązany jest pouczyć znalazcę o prawie do żądania znaleźnego oraz o zasadach nabycia własności w razie bezskutecznego upływu terminu odbioru rzeczy przez osobę uprawnioną.

3. Odpis poświadczenia wraz z protokołem pozostają w aktach sprawy. Złożenie zawiadomienia, zgłoszenie żądania znaleźnego a także nabycie własności w razie bezskutecznego upływu terminu odbioru rzeczy przez osobę uprawnioną, znalazca potwierdza w protokole własnoręcznym podpisem.


Art. 16. Jeżeli organem właściwym do przechowania rzeczy ze względu na jej szczególne właściwości jest inny organ, starosta powinien przekazać rzecz temu organowi.


Art. 17.  Starosta umieszcza w swej siedzibie na widocznym miejscu tablicę informującą o godzinach urzędowania komórki organizacyjnej, powołanej do przyjmowania i przechowywania rzeczy znalezionych oraz udzielania wyjaśnień osobom zgłaszającym istnienie ich praw.


Art. 18.  1. Jeżeli wartość rzeczy przekracza 50 złotych a brak jest możliwości doręczenia osobie uprawnionej wezwania do odbioru tej rzeczy lub osoba ta jest nieznana, starosta jest obowiązany dokonać wezwania poprzez jego wywieszenie na tablicy informacyjnej w swojej siedzibie na okres jednego roku licząc od dnia znalezienia rzeczy. Jeżeli szacunkowa wartość rzeczy znalezionej przekracza kwotę 5.000 złotych, starosta zamieszcza również ogłoszenie w dzienniku lokalnym lub ogólnopolskim, a także w Biuletynie Informacji Publicznej.

2. Jeżeli osoba uprawniona do odbioru rzeczy i jej miejsce zamieszkania zostaną ustalone, starosta wezwie niezwłocznie tę osobę do odbioru rzeczy pod rygorem skutków przewidzianych w art. 187 Kodeksu cywilnego.

3. W przypadku gdy miejsce zamieszkania lub siedziba osoby uprawnionej do odbioru rzeczy nie są znane, starosta występuje do organu prowadzącego właściwą ewidencję, rejestr lub zbiór danych o udzielenie informacji umożliwiających ustalenie tego miejsca.


Art. 19. Rzeczy oddane organowi przechowującemu należy przechowywać w pomieszczeniu zamkniętym do tego przeznaczonym, w warunkach zapewniających ich bezpieczeństwo i trwałość. Rzeczy, co do której zachodzi niebezpieczeństwo pogorszenia, w szczególności szybkiego zepsucia lub znacznego obniżenia wartości, należy w miarę możliwości przechowywać do czasu sprzedaży licytacyjnej zarządzonej przez sąd lub z wolnej ręki w warunkach pozwalających na zachowanie ich w należytym stanie.


Art. 20. 1. Jeżeli przechowanie przez starostę rzeczy mającej cenę rynkową byłoby związane z kosztami niewspółmiernie wysokimi w stosunku do jej wartości lub nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie jej wartości, starosta powinien sprzedać rzecz z wolnej ręki po tej cenie, jeżeli zaś rzecz nie ma ceny rynkowej – wystąpić do sądu o zarządzenie sprzedaży rzeczy.

2. Wniosek o zarządzenie przez sąd sprzedaży rzeczy rozpoznaje sąd rejonowy właściwy ze względu na miejsce przechowywania rzeczy, stosując odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.3)) o postępowaniu nieprocesowym.

3. Sprzedaż rzeczy w drodze publicznej licytacji odbywa się według przepisów ustawy, o której mowa w ust. 2, o egzekucji z ruchomości.

4. Jeżeli osoba uprawniona do odbioru rzeczy jest znana i znane jest jej miejsca pobytu starosta powinien zawiadomić tę osobę o planowanej sprzedaży najpóźniej na dwa tygodnie przed jej dokonaniem.

5. Rzecz ulegająca łatwemu zepsuciu powinna być niezwłocznie sprzedana z wolnej ręki.

Art. 21. 1. Starosta zawiadamia osobę uprawnioną do odbioru rzeczy o kosztach przechowywania lub sprzedaży rzeczy oraz jej utrzymania w należytym stanie, a także o kosztach poszukiwania osoby uprawnionej do odbioru rzeczy.

2. Starosta lub inny organ przechowujący wydaje rzecz osobie uprawnionej do odbioru po uiszczeniu przez nią kosztów, o których mowa w ust. 1. Rzecz nie może być wydana przed uiszczeniem tych kosztów.

3. O wydaniu rzeczy osobie uprawnionej oraz o jej adresie starosta niezwłocznie zawiadamia znalazcę, który zażądał znaleźnego. Zawiadomienie wysyła się na adres wskazany w wydanym znalazcy poświadczeniu.

4. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy rzecz znaleziona stała się własnością znalazcy.

5. Starosta stwierdza nabycie własności rzeczy przez znalazcę lub przez Skarb Państwa, jeżeli zachodzą do tego podstawy według przepisów Kodeksu cywilnego. Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej starosta przekazuje rzecz naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego.


Art. 22. Jeżeli rzecz nie została w terminie odebrana przez osobę uprawnioną, a w razie niemożności wezwania – w ciągu dwóch lat od znalezienia, starosta zawiadomi o tym znalazcę oraz wezwie go do odbioru rzeczy w dodatkowym terminie, nie krótszym jednak niż dwa tygodnie, z pouczeniem, że w razie nieodebrania rzeczy w terminie jej właścicielem stanie się Skarb Państwa. Przepisu tego nie stosuje się do zabytków oraz materiałów archiwalnych.


Art. 23. 1. W razie znalezienia rzeczy, której cechy zewnętrzne lub umieszczone na niej znaki szczególne wskazują, że stanowi ona sprzęt lub ekwipunek wojskowy, oraz w razie znalezienia dokumentu wojskowego, a w szczególności legitymacji, książeczki lub zaświadczenia wojskowego, karty powołania albo mapy wojskowej, starosta powinien niezwłocznie oddać znalezioną rzecz lub dokument najbliższemu organowi Żandarmerii Wojskowej.

2. Do znalezionych rzeczy określonych w art. 8 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy w sprawach nieunormowanych przepisami szczególnymi. Wydanie rzeczy, której posiadanie wymaga zezwolenia organu państwowego, może nastąpić dopiero po przedłożeniu przez osobę uprawnioną ważnego zezwolenia.


Rozdział 4
Sposób przechowywania pieniędzy, papierów wartościowych i kosztowności



Art. 24. 1. W razie znalezienia pieniędzy należy sporządzić ich opis przez wymienienie liczby i rodzaju banknotów oraz monet, a także ich waluty i nominałów. Po dokonaniu opisu należy wpłacić znalezione pieniądze na rachunek bankowy sum depozytowych.

2. W razie znalezienia papierów wartościowych należy sporządzić ich opis przez wymienienie liczby i rodzaju dokumentów ze wskazaniem ich wartości, numeru serii lub innego właściwego oznaczenia, emitenta (wystawcy) dokument oraz osobę uprawnioną według jego treści. Papiery wartościowe należy przechowywać zabezpieczone w kasie pancernej, w skrytce sejfowej lub niezwłocznie oddać na przechowanie bankowi.

3. O znalezieniu papieru wartościowego lub innego dokumentu, którego posiadanie legitymuje do świadczenia, należy niezwłocznie zawiadomić emitenta (wystawcę), podając dokładne oznaczenie dokumentu.


Art. 25. W razie znalezienia złota, platyny, srebra (w tym monet), wyrobów użytkowych ze złota, platyny lub srebra, kamieni szlachetnych, pereł, należy sporządzić ich szczegółowy opis. Po jego sporządzeniu przedmioty takie należy przechowywać zabezpieczone w kasie pancernej, w skrytce sejfowej lub niezwłocznie oddać na przechowanie bankowi.


^ Rozdział 5
Postępowanie z przedmiotami o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej



Art. 26. W razie przypuszczenia, że rzecz znaleziona stanowi przedmiot o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej, o znalezieniu rzeczy starosta w ciągu 7 dni od powzięcia wiadomości o znalezieniu rzeczy zawiadamia właściwego miejscowo wojewódzkiego konserwatora zabytków.


Art. 27. 1.W terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia wojewódzki konserwator zabytków dokonuje w siedzibie organu przechowującego oględzin znalezionego przedmiotu i orzeka, czy rzecz znaleziona jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym.

2. Jeżeli w trakcie oględzin, o których mowa w ust. 1, okaże się, że rzeczą znalezioną mogą być materiały archiwalne, wojewódzki konserwator zabytków zasięga opinii dyrektora właściwego archiwum państwowego.

3. W innych niż określone w ust. 2 przypadkach wojewódzki konserwator zabytków może zasięgnąć opinii rzeczoznawcy, właściwego muzeum albo biblioteki.

4. W przypadkach określonych w ust. 2 i 3, wojewódzki konserwator zabytków orzeka czy rzecz znaleziona ma wartość historyczną, naukową lub artystyczna w terminie 3 dni od dnia otrzymania opinii.


Art. 28. Jeżeli okaże się, że rzecz znaleziona jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym, wojewódzki konserwator zabytków, w drodze decyzji, oddaje ją na przechowanie odpowiedniemu ze względu na rodzaj rzeczy muzeum państwowemu lub samorządowemu, bibliotece, dla której organizatorem jest minister, kierownik urzędu centralnego lub jednostka samorządu terytorialnego lub archiwum państwowego.


Art. 29. 1. Jeżeli rzecz, o której mowa w art. 26 jest zabytkiem i zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stała się własnością Skarbu Państwa, muzeum lub biblioteka, którym rzecz została oddana na przechowanie, wystąpi do właściwego starosty o przekazanie na własność tej rzeczy.

2. Jeżeli rzecz, o której mowa w art. 26 jest materiałem archiwalnym i zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stała się własnością Skarbu Państwa, wchodzi do zasobu archiwalnego tego archiwum państwowego, któremu została oddana na przechowanie.


Rozdział 6
Zmiany w ustawach obowiązujących



Art. 30. W ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.4)) wprowadza się następujące zmiany:


  1. po art. 170 dodaje się art. 1701 w brzmieniu:

„Art. 1701. Przepisy art. 169–170 nie stosuje się do zabytków oraz materiałów archiwalnych.”;


  1. w art. 174 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się § 2 w brzmieniu:

„§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do zabytków i materiałów archiwalnych.”;


  1. art. 183 –186 uchyla się;




  1. art. 187 otrzymuje brzmienie:

„Art. 187. § 1. Rzecz znaleziona, która nie zostanie przez osobę uprawnioną odebrana w ciągu roku od dnia doręczenia jej wezwania do odbioru, a w razie niemożności wezwania – w ciągu dwóch lat od znalezienia, staje się własnością znalazcy, jeżeli uczynił on zadość swoim obowiązkom. Jeżeli jednak rzecz została oddana właściwemu staroście, znalazca staje się jej właścicielem, jeżeli rzecz odebrał w wyznaczonym przez starostę dodatkowym terminie, nie krótszym jednak niż dwa tygodnie. Odbiór może nastąpić jedynie za zwrotem kosztów, o których mowa w ustawie o rzeczach znalezionych.

§ 2. Jeżeli rzecz jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym, staje się własnością Skarbu Państwa po upływie terminów do jej odebrania przez osobę uprawnioną. Z tą samą chwilą inne rzeczy, nieodebrane przez znalazcę w terminie wyznaczonym przez starostę, staja się własnością Skarbu Państwa.

§ 3. Z chwilą nabycia własności rzeczy przez znalazcę albo Skarb Państwa wygasają obciążające ją ograniczone prawa rzeczowe.”;


  1. art. 188 uchyla się;


6) art. 189 otrzymuje brzmienie:

„Art. 189. Jeżeli rzecz znaleziono w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, staje się ona przedmiotem współwłasności w częściach równych znalazcy i właściciela nieruchomości, na której rzecz została znaleziona, jeżeli jednak rzecz ta jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym staje się ona własnością Skarbu Państwa, a znalazca jest obowiązany wydać ją niezwłocznie właściwemu staroście.”;


  1. po art. 189 dodaje się art. 1891 w brzmieniu:

„Art. 1891. Przepisy art. 187 i art. 189 nie uchybiają przepisom o ochronie zabytków.”.


Art. 31. W ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, z późn. zm.2)) wprowadza się następujące zmiany:


  1. w art. 2 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2. Ochronę materiałów archiwalnych wchodzących w skład narodowego zasobu archiwalnego regulują odrębne przepisy, z zastrzeżeniem rozdziału 2a.”;


  1. po rozdziale 2 dodaje się rozdział 2a w brzmieniu:


„Rozdział 2a

Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury


Art. 24a. 1. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego prowadzi krajowy rejestr utraconych dóbr kultury.

2. Do rejestru, o którym mowa w ust. 1, wpisuje się rzeczy ruchome będące:

    1. zabytkami wpisanymi do rejestru zabytków;

    2. muzealiami, o których mowa w art. 21 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24, z późn. zm.5));

    3. materiałami bibliotecznymi, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 85, poz. 539, z późn. zm.6)), należącymi do narodowego zasobu bibliotecznego;

    4. materiałami archiwalnymi, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2006 r.
      Nr 97, poz. 673, z późn. zm.7))
      – utraconymi przez właściciela w wyniku czynu zabronionego, określonego
      w art. 278 § 1, 3 i 4 oraz w art. 279–284 Kodeksu karnego.

3. Wpisu do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury dokonuje się na wniosek Policji, prokuratora, wojewódzkiego konserwatora zabytków, Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, właściciela rzeczy, o której mowa w ust. 2, lub kierującego jednostką organizacyjną, w zbiorach albo zasobach której rzecz się znajdowała.

4. Wniosek, o którym mowa w ust. 3, składa się na urzędowym formularzu.

5. Stroną postępowania o wpis do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury jest właściciel rzeczy lub jednostka organizacyjna, w zbiorach albo zasobie której rzecz się znajdowała.

6. Do wniosku, o którym mowa w ust. 3, należy dołączyć:

  1. kopię zawiadomienia o przestępstwie wraz z dowodem złożenia go do organu ścigania albo odpis protokołu z ustnego zawiadomienia o przestępstwie lub postanowienie o wszczęciu śledztwa albo dochodzenia, w przypadku gdy wniosek składa właściciel rzeczy lub kierujący jednostką organizacyjną,
    w zbiorach albo zasobie której rzecz się znajdowała;

  2. zdjęcie utraconej rzeczy, w przypadku gdy jest ona zabytkiem lub muzealium, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, wykonane jako plik cyfrowy.


Art. 24b. 1. Wpisu do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury dokonuje się na podstawie decyzji wydanej przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

2. Wpis do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury polega na wprowadzeniu do niego danych zawartych w decyzji, o której mowa w ust. 1, niezwłocznie po jej wydaniu.

3. Dokonanie wpisu do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury nie jest uzależnione od ustalenia czynu, o którym mowa w art. 24a ust. 2 prawomocnym wyrokiem skazującym.

4. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w drodze decyzji, odmawia wpisu do rejestru utraconych dóbr kultury, w przypadku gdy dane dotyczące rzeczy przedstawione we wniosku nie pozwalają na jej identyfikację.


Art. 24c. 1. Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury, prowadzony w systemie informatycznym, jest jawny.

2. Odpisy z krajowego rejestru utraconych dóbr kultury, stanowiące dowód wpisu, wydawane są na wniosek każdego, kto tego zażąda.

3. Dokumenty stanowiące podstawę wpisu do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury udostępnia się wyłącznie organom władzy publicznej oraz właścicielowi rzeczy lub jednostce organizacyjnej, w zbiorach albo zasobie której rzecz się znajdowała, zaś innym osobom tylko za zgodą właściciela lub jednostki organizacyjnej, w zbiorach albo zasobie której rzecz się znajdowała.


Art. 24d. 1. Od dnia dokonania wpisu w krajowym rejestrze utraconych dóbr kultury nikt nie może zasłaniać się nieznajomością danych ujawnionych w tym rejestrze.

2. Wobec osób trzecich działających w dobrej wierze właściciel rzeczy nie może zasłaniać się zarzutem, że dane ujawnione w krajowym rejestrze utraconych dóbr kultury nie są prawdziwe, chyba że wpis nastąpił niezgodnie z wnioskiem, a właściciel rzeczy wystąpił niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu.


Art. 24e. 1. Przepisów art. 169–170 oraz art. 174 Kodeksu cywilnego nie stosuje się do rzeczy wpisanej do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury.

2. Roszczenie właściciela przewidziane w art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego nie ulega przedawnieniu, jeżeli dotyczy rzeczy wpisanej do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury.


Art. 24f. 1. Wykreślenie wpisu z krajowego rejestru utraconych dóbr kultury następuje na podstawie ostatecznej decyzji ministra właściwego do spraw kultury
i ochrony dziedzictwa narodowego.

2. Wykreślenie wpisu z rejestru następuje na wniosek podmiotów wskazanych
w art. 24a ust. 3, albo z urzędu, w przypadku, gdy:

  1. właściciel odzyskał posiadanie utraconej rzeczy;

2) podstawy wpisu okazały się nieprawdziwe.

3. W przypadku określonym w ust. 2 pkt 2, skutki prawne dokonania wpisu
w krajowym rejestrze utraconych dóbr kultury zostają zniesione z mocą wsteczną.


Art. 24g. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób prowadzenia krajowego rejestru utraconych dóbr kultury, w tym zakres danych objętych wpisem do rejestru, zasady wydawania odpisów z rejestru oraz wzór formularza wniosku o wpis do rejestru – uwzględniając prowadzenie rejestru w systemie teleinformatycznym, konieczność zapewnienia przejrzystości i kompletności zapisu informacji znajdujących się w rejestrze, zmian i wykreśleń wpisów oraz sprawność postępowania rejestracyjnego.”;


3) w art. 32 uchyla się ust. 9.


Rozdział 7
Przepisy końcowe



Art. 32. Przepisy rozdziału 2a ustawy, o której mowa w art. 31 niniejszej ustawy, stosuje się do rzeczy ruchomych utraconych w wyniku czynu zabronionego popełnionego po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.


Art. 33. Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.


––––––––

) Niniejszą ustawą zmienia się ustawy: ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny i ustawę z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.


2) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 238, poz. 2390, z 2006 r. Nr 50, poz. 362 i Nr 126, poz. 875, z 2007 r. Nr 192, poz. 1394, z 2009 r. Nr 31, poz. 206 i Nr 97, poz. 804 oraz z 2010 r. Nr 75, poz. 474 i Nr 130, poz. 871.

3) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1965 r. Nr 15, poz. 113, z 1974 r. Nr 27, poz. 157 i Nr 39, poz. 231, z 1975 r. Nr 45, poz. 234, z 1982 r. Nr 11, poz. 82 i Nr 30, poz. 210, z 1983 r. Nr 5, poz. 33, z 1984 r. Nr 45, poz. 241 i 242, z 1985 r. Nr 20, poz. 86, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1988 r. Nr 41, poz. 324, z 1989 r. Nr 4, poz. 21 i Nr 33, poz. 175, z 1990 r. Nr 14, poz. 88, Nr 34, poz. 198, Nr 53, poz. 306, Nr 55, poz. 318 i Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 7, poz. 24, Nr 22, poz. 92 i Nr 115, poz. 496, z 1993 r. Nr 12, poz. 53, z 1994 r. Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 83, poz. 417, z 1996 r. Nr 24, poz. 110, Nr 43, poz. 189, Nr 73, poz. 350 i Nr 149, poz. 703, z 1997 r. Nr 43, poz. 270, Nr 54, poz. 348, Nr 75, poz. 471, Nr 102, poz. 643, Nr 117, poz. 752, Nr 121, poz. 769 i 770, Nr 133, poz. 882, Nr 139, poz. 934, Nr 140, poz. 940 i Nr 141, poz. 944, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 757, z 1999 r. Nr 52, poz. 532, z 2000 r. Nr 22, poz. 269 i 271, Nr 48, poz. 552 i 554, Nr 55, poz. 665, Nr 73, poz. 852, Nr 94, poz. 1037, Nr 114, poz. 1191 i 1193 i Nr 122, poz. 1314, 1319 i 1322, z 2001 r. Nr 4, poz. 27, Nr 49, poz. 508, Nr 63, poz. 635, Nr 98, poz. 1069, 1070 i 1071, Nr 123, poz. 1353, Nr 125, poz. 1368 i Nr 138, poz. 1546, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 26, poz. 265, Nr 74, poz. 676, Nr 84, poz. 764, Nr 126, poz. 1069 i 1070, Nr 129, poz. 1102, Nr 153, poz. 1271, Nr 219, poz. 1849 i Nr 240, poz. 2058, z 2003 r. Nr 41, poz. 360, Nr 42, poz. 363, Nr 60, poz. 535, Nr 109, poz. 1035, Nr 119, poz. 1121, Nr 130, poz. 1188, Nr 139, poz. 1323, Nr 199, poz. 1939 i Nr 228, poz. 2255, z 2004 r. Nr 9, poz. 75, Nr 11, poz. 101, Nr 68, poz. 623, Nr 91, poz. 871, Nr 93, poz. 891, Nr 121, poz. 1264, Nr 162, poz. 1691, Nr 169, poz. 1783, Nr 172, poz. 1804, Nr 204, poz. 2091, Nr 210, poz. 2135, Nr 236, poz. 2356 i Nr 237, poz. 2384, z 2005 r. Nr 13, poz. 98, Nr 22, poz. 185, Nr 86, poz. 732, Nr 122, poz. 1024, Nr 143, poz. 1199, Nr 150, poz. 1239, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1413 i 1417, Nr 172, poz. 1438, Nr 178, poz. 1478, Nr 183, poz. 1538, Nr 264, poz. 2205 i Nr 267, poz. 2258, z 2006 r. Nr 12, poz. 66, Nr 66, poz. 466, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 186, poz. 1379, Nr 208, poz. 1537 i 1540, Nr 226, poz. 1656 i Nr 235, poz. 1699, z 2007 r. Nr 7, poz. 58, Nr 47, poz. 319, Nr 50, poz. 331, Nr 61, poz. 418, Nr 99, poz. 662, Nr 106, poz. 731, Nr 121, poz. 831, Nr 123, poz. 849, Nr 176, poz. 1243, Nr 181, poz. 1287, Nr 192, poz. 1378 i Nr 247, poz. 1845, z 2008 r. Nr 59, poz. 367, Nr 96, poz. 609 i 619, Nr 110, poz. 706, Nr 122, poz. 796, Nr 116, poz. 731, Nr 119, poz. 772, Nr 120, poz. 779, Nr 122, poz. 796, Nr 171, poz. 1056, Nr 220, poz. 1431, Nr 228, poz. 1507, Nr 231, poz. 1547 i Nr 234, poz. 1571, z 2009 r. Nr 26, poz. 156, Nr 67, poz. 571, Nr 69, poz. 592 i 593, Nr 131, poz. 1075, Nr 179, poz. 1395 i Nr 216, poz. 1676, z 2010 r. Nr 3, poz. 13, Nr 7, poz. 45, Nr 40, poz. 229, Nr 108, poz. 684, Nr 109, poz. 724, Nr 125, poz. 842, Nr 152, poz. 1018, Nr 155, poz. 1037, Nr 182, poz. 1228, Nr 197, poz. 1307, Nr 215, poz. 1418, Nr 217, poz. 1435 i Nr 241, poz. 1621 oraz z 2011 r. Nr 34, poz. 173.

4) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 252, z 1976 r. Nr 19, poz. 122, z 1982 r. Nr 11, poz. 81, Nr 19, poz. 147 i Nr 30, poz. 210, z 1984 r. Nr 45, poz. 242, z 1985 r. Nr 22, poz. 99, z 1989 r. Nr 3, poz. 11, z 1990 r. Nr 34, poz. 198, Nr 55, poz. 321 i Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 107, poz. 464 i Nr 115, poz. 496, z 1993 r. Nr 17, poz. 78, z 1994 r. Nr 27, poz. 96, Nr 85, poz. 388 i Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 83, poz. 417, z 1996 r. Nr 114, poz. 542, Nr 139, poz. 646 i Nr 149, poz. 703, z 1997 r. Nr 43, poz. 272, Nr 115, poz. 741, Nr 117, poz. 751 i Nr 157, poz. 1040, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 758, z 1999 r. Nr 52, poz. 532, z 2000 r. Nr 22, poz. 271, Nr 74, poz. 855 i 857, Nr 88, poz. 983 i Nr 114, poz. 1191, z 2001 r. Nr 11, poz. 91, Nr 71, poz. 733, Nr 130, poz. 1450 i Nr 145, poz. 1638, z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i Nr 141, poz. 1176, z 2003 r. Nr 49, poz. 408, Nr 60, poz. 535, Nr 64, poz. 592 i Nr 124, poz. 1151, z 2004 r. Nr 91, poz. 870, Nr 96, poz. 959, Nr 162, poz. 1692, Nr 172, poz. 1804 i Nr 281, poz. 2783, z 2005 r. Nr 48, poz. 462, Nr 157, poz. 1316 i Nr 172, poz. 1438, z 2006 r. Nr 133, poz. 935 i Nr 164, poz. 1166, z 2007 r. Nr 80, poz. 538, Nr 82, poz. 557 i Nr 181, poz. 1287, z 2008 r. Nr 116, poz. 731, Nr 163, poz. 1012, Nr 220, poz. 1425 i 1431 i Nr 228, poz. 1506 oraz z 2009 r. Nr 42, poz. 341, Nr 79, poz. 662 i Nr 131, poz. 1075.


5) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2002 r. Nr 113, poz. 984, z 2003 r. Nr 162, poz. 1568, z 2005 r. Nr 64, poz. 565 oraz z 2007 r. Nr 136, poz. 956.


6) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2001 r. Nr 129, poz. 1440, z 2002 r. Nr 113, poz. 984, z 2004 r. Nr 238, poz. 2390 oraz z 2006 r. Nr 220, poz. 1600.


7) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 104, poz. 708, Nr 170, poz. 1217 i Nr 220, poz. 1600, z 2007 r. Nr 64, poz. 426, z 2008 r. Nr 227, poz. 1505, z 2009 r. Nr 39, poz. 307 i Nr 166, poz. 1317 oraz z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 47, poz. 278 i Nr 182, poz. 1228.


UZASADNIENIE


I. Uzasadnienie ogólne


Przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) w zakresie dotyczącym rzeczy znalezionych (art. 183–189) nie były zasadniczo zmieniane od czasu wejścia w życie Kodeksu w 1965 r. (poza pewnymi zmianami art. 187 i 189 dokonanymi w 1996 r., nie dotyczącymi jednak istoty rozwiązań zawartych w tych przepisach). Okazją do dokonania rewizji istniejącego rozwiązania, w tym w szczególności skutków znalezienia i obowiązków nakładanych na poszczególne podmioty, jest uchylenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 marca 2004 r., K 22/03 (OTK ZU nr 3/A/2004, poz. 20), art. 6 dekretu z dnia 18 września 1954 r. o likwidacji niepodjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz. U. Nr 41, poz. 184, z późn. zm.) oraz uchwaleniem ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. Nr 208, poz. 1537). Warto nadmienić, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie rzeczy znalezionych (Dz. U. Nr 22, poz. 141, z późn. zm.) stanowi w § 10 ust. 1, że likwidacja rzeczy znalezionej, która stała się własnością państwową (Skarbu Państwa) następuje w trybie przewidzianym w przepisach o likwidacji depozytów i nie odebranych rzeczy. Uchylenie wspomnianego przepisu dekretu z 1954 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie tego przepisu (rozporządzenie z dnia 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Skarbu Państwa, Dz. U. Nr 7, poz. 78, z późn. zm.) skutkowało powstaniem luki prawnej, której w zakresie dotyczącym postępowania z rzeczami znalezionymi nie wyeliminowało uchwalenie ustawy o likwidacji niepodjętych depozytów z 2006 r. Zmiany te nie uwzględniły rozwiązań dotyczących rzeczy znalezionych. Z kolei art. 188 k.c. przewiduje istnienie właściwych przepisów w zakresie postępowania z rzeczą znalezioną przez zarządcę budynku lub pomieszczenia albo właściwego zarządcę innego środka transportu publicznego, jednak przepisy takie nie zostały uchwalone, a dotyczące tej kwestii przepisy rozporządzenia Ministrów Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, Komunikacji oraz Żeglugi z dnia 12 lipca 1972 r. w sprawie postępowania z rzeczami znalezionymi w środkach transportu publicznego oraz w pomieszczeniach i urządzeniach związanych z transportem (Dz. U. Nr 30, poz. 210) i rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 lipca 1971 r. w sprawie postępowania z rzeczami znalezionymi w budynku publicznym (Dz. U. Nr 19, poz. 185) również utraciły moc obowiązującą (zob. art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wdawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 120, poz. 1268).

Konieczność wprowadzenia nowych unormowań związana ze wskazanymi skutkami, w szczególności z uchyleniem przepisów wraz z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, stanowiła impuls dla sformułowania dalszych propozycji zmian
w koncepcji skutków znalezienia cudzej rzeczy i jej nieodebrania polegających na dostosowaniu przepisów o rzeczach znalezionych do aktualnych warunków społeczno–gospodarczych. W szczególności bowiem w aktualnym systemie konstytucyjnym można mieć uzasadnione wątpliwości co do poprawności konstrukcji nabycia własności przez znalazcę jako niezależnego od woli tej osoby skutku znalezienia rzeczy i nieodebrania jej przez podmiot uprawniony we wskazanym terminie.

W pierwotnej wersji projektodawcy opierali się na założeniu szerokiej regulacji rzeczy znalezionych w Kodeksie cywilnym. Koncepcja ta jednakże z uwagi na zakres koniecznych zmian powodujących nieprzystawanie proponowanych przepisów do charakteru Kodeksu została zaniechana. W tej sytuacji proponuje się rozdzielenie materii miedzy ustawą o rzeczach znalezionych i Kodeksem cywilnym oparte na odwołaniu się do lokalizacji regulacji rzeczy znalezionych w k.c. w rozdziale „Inne wypadki nabycia i utraty własności”. Projektowana regulacja obejmuje również nowelizację ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, z późn. zm.).

Projektodawcy wychodząc z założenia, że istniejący porządek prawny w zakresie, w jakim dotyczy ochrony interesów właścicieli dóbr kultury nie jest w pełni satysfakcjonujący proponują stworzenie krajowego rejestru utraconych dóbr kultury i wyłączenie ujawnionych w nim przedmiotów spod działania przepisów o zasiedzeniu (art. 174 k.c.) i nabyciu od nieuprawnionego (art. 169 § 1 i 2 k.c.). Dobro kultury jest pojęciem o szerokim zakresie znaczeniowym, nadrzędnym w stosunku do wielu innych pojęć ze sfery kultury. Dobrami kultury są więc zabytki zdefiniowane w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, muzealia, w rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r., Nr 5, poz. 24, z późn. zm.), materiały biblioteczne, określone w art. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 85, poz. 539, z późn. zm.), materiały archiwalne w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 673, z późn. zm.), a także dzieła sztuki. Można przyjąć, że zabytki i dzieła sztuki są tą kategorią dóbr, które charakteryzuje wyjątkowość i niepowtarzalność. Pogląd ten ma szczególne umocowanie w odniesieniu do dóbr kultury znajdujących się w zasobach państwowych instytucji kultury, narodowym zasobie archiwalnym oraz bibliotecznym. Tymczasem prawo prywatne nie wyróżnia zabytków i dzieł sztuki spośród innych dóbr znajdujących się w obrocie, pomijając ich szczególny status. Wyjątkowe dobra kultury podlegają temu samemu reżimowi prawnemu, co inne powszechnie występujące w obrocie przedmioty. Warto podkreślić, że ochrona dziedzictwa kulturowego, wykonywana w interesie ogółu jest domeną prawa publicznego, a nie prywatnego. Trzon prawa cywilnego stanowią normy, których celem jest ochrona indywidualnych interesów o charakterze ekonomicznym. Mimo to prawo prywatne, poprzez niektóre ze swych instytucji do pewnego stopnia oddziałuje na funkcjonowanie systemu ochrony dóbr kultury. Powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, że w rozumieniu Kodeksu cywilnego dobra kultury są rzeczami, przedmiotami określonych praw i nośnikami wartości majątkowych. Ich walory pozaekonomiczne (estetyczne, pamiątkowe) pozbawione są znaczenia, o ile nie mają wpływu na cenę. Prawo cywilne eksponuje jedynie towarowy status zabytków i dzieł sztuki, mimo że ich rzeczywista rola wykracza poza znaczenie gospodarcze. Dobra kultury, choć przysługują na własność poszczególnym podmiotom prywatnym i publicznym, w sensie społecznym stanowią dobra wspólne. Uczestniczą bowiem w kształtowaniu świadomości historycznej i kulturalnej wspólnoty narodowej. Właściciel dobra kultury posiada je nie tylko dla siebie, ale również dla przyszłych pokoleń. Jest zobowiązany postępować z zabytkiem tak, by przetrwał jak najdłużej w jak najlepszym stanie. W tym sensie właściciel posiada obiekt zabytkowy na zasadzie powiernictwa. Jest wobec społeczeństwa gwarantem, że przedmiot ten nie ulegnie zniszczeniu. Wielu właścicieli stwarza odpowiednie warunki przechowywania, konserwowania i upubliczniania znajdujących się w ich posiadaniu dóbr kultury. Wśród nich szczególne znaczenie mają muzea państwowe i samorządowe, archiwa państwowe oraz biblioteki, których zbiory należą do narodowego zasobu bibliotecznego. Podobną rolę odgrywają profesjonalni kolekcjonerzy dzieł sztuki czy bibliofile. W interesie społecznym jest więc, by przedmiot zabytkowy pozostał w rękach właściciela, a w przypadku bezprawnego przejęcia ponownie do niego wrócił. De lege lata pozycja właściciela przedmiotu zabytkowego lub dzieła sztuki w przypadku jego kradzieży jest słaba, a widoki na odzyskanie rzeczy niepewne. Art. 169 Kodeksu cywilnego, sankcjonujący w imię pewności obrotu prawnego nabycie od osoby, nieuprawnionej (a non dominio), stanowi istotną przeszkodę w restytuowaniu dóbr kultury przez ich prawowitych właścicieli. Przedmiotem nabycia od nieuprawnionego może być – lege non distinguente – każda rzecz ruchoma, tj. jakikolwiek przedmiot materialny nie zaliczany do nieruchomości. Ogólna reguła wypowiedziana w art. 169 § 1 i 2 k.c. ma zastosowanie do wszystkich rzeczy ruchomych, które mogą być przedmiotem praw cywilnych, nie wyłączając muzealiów, dzieł sztuki czy przedmiotów zabytkowych. Przepisy Kodeksu cywilnego, kładąc szczególny akcent na ochronę pewności obrotu prawnego, poświęcają interesy dotychczasowego właściciela, a przedkładają ponad nie dobrą wiarę nabywcy. Podstawowym motywem legislacyjnym przemawiającym za takim unormowaniem jest bezpieczeństwo transakcji handlowych, bez którego współczesny rynek wymiany towarów nie mógłby się obyć. Hipoteza art. 169 § 1 obejmuje sytuację, gdy rozporządzenia rzeczą dokonała osoba do tego nieuprawniona, której rzecz została dobrowolnie powierzona. Dobrowolnym powierzeniem dzieła sztuki bądź zabytku będzie np. oddanie go osobie trzeciej do konserwacji bądź wypożyczenie w celach wystawienniczych. Przepis art. 169 § 2 obejmuje z kolei zdarzenia, w następstwie których właściciel wyzbył się faktycznego władztwa nad rzeczą wbrew swej woli. Przede wszystkim, gdy rzecz zgubił lub została mu skradziona. Nabycie własności rzeczy ruchomej od nieuprawnionego wymaga spełnienia określonych przesłanek, które w zależności od tego czy rzecz została powierzona czy utracona mają do pewnego stopnia odmienny zakres. Nabycie rzeczy od nieuprawnionego wymaga jednak w obu przypadkach dokonania czynności prawnej zobowiązującej do przeniesienia własności, wydania rzeczy, objęcia jej w posiadanie przez nabywcę oraz pozostawania przez nabywcę w dobrej wierze. W sytuacji gdy rzecz została zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela, obok wymienionych przesłanek niezbędny jest upływ 3–letniego terminu, którego bieg rozpoczyna się w chwili utraty rzeczy przez właściciela.

Wskutek nabycia prawa własności przez nabywcę dotychczasowy właściciel traci własność. Zmiana stosunków rzeczowych pociąga za sobą utratę przez poszkodowanego właściciela roszczeń służących ochronie jego praw właścicielskich. Wprawdzie przysługuje mu względem osoby, która jako nieuprawniona rozporządziła jego rzeczą, roszczenie o naprawienie szkody na zasadach odpowiedzialności ex delicto, jest to jednak ochrona prawna w większości przypadków niesatysfakcjonująca. Ze względu na unikalny charakter utraconego przedmiotu jedyną realną kompensatą jest naprawienie szkody in natura, czyli zwrotne wydanie rzeczy. Tymczasem od nieuprawnionego zbywcy dotychczasowy właściciel może skutecznie domagać się co najwyżej wydania wartości rzeczy, wyrażonej w pieniądzu. Wypłata odszkodowania, choć ma dla poszkodowanego właściciela określone znaczenie ekonomiczne, realizuje jego interesy w ograniczonym zakresie, ponieważ nie prowadzi do przywrócenia stanu posiadania. Poza wartością rynkową dobra kultury przedstawiają dla ich właścicieli także wartość emocjonalną (pretium affectionis) zwaną też wartością z upodobania. Gdy chodzi więc o przedmioty niepowtarzalne rekompensata pieniężna nie równoważy poniesionej straty.

Podobny skutek do tzw. nabycia od nieuprawnionego, choć o mniejszym znaczeniu wywołuje przepis art. 174 k.c. statuujący instytucję nabycia własności rzeczy ruchomej w drodze zasiedzenia. Zasiedzenie – w najogólniejszym ujęciu – polega na nabyciu określonego prawa przez osobę nieuprawnioną na skutek długotrwałego wykonywania tego prawa. W konsekwencji zasiedzenie polega również na utracie prawa przez osobę dotychczas uprawnioną. Posiadacz, władający rzeczą ruchomą jak właściciel, nabywa ją na własność z upływem trzyletniego okresu, w trakcie którego charakteryzowała go dobra wiara. Do zasiedzenia rzeczy dochodzi w sytuacji braku zbywcy i nabywcy oraz czynności prawnej między nimi. Przykładem tego rodzaju zdarzenia jest spadkobranie od osoby, która rzecz posiadała jako nieuprawniona. Jeżeli spadkobierca nie jest świadom faktu nabędzie rzecz np. dzieło sztuki czy przedmiot zabytkowy po upływie trzech lat od daty otwarcia spadku, czyli od momentu, w którym odziedziczył posiadanie.

Słabej pozycji właściciela względem nabywcy w praktyce nie poprawia fakt, że konieczną przesłanka przejścia własności na tego ostatniego jest dobra wiara. Dobra wiara jest stanem psychicznym nabywcy, który jest w błędnym lecz usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że zbywcy przysługiwało prawo do rozporządzenia rzeczą. Mimo że w założeniu nabycie własności przez osobę, która nabywa rzecz ze świadomością pokrzywdzenia prawowitego właściciela jest wyłączone, to w praktyce ze względów czysto dowodowych istnieje realna groźba udzielenia takiej osobie ochrony prawnej. W razie sądowego sporu o własność dotychczasowy właściciel rzeczy obowiązany będzie wykazać wszystkie fakty mające znaczenie prawotwórcze, w tym złą wiarę nabywcy, przekonując do zasadności swych twierdzeń sąd. Sąd zaś związany jest domniemaniem dobrej wiary nabywcy wynikającym z art. 7 k.c. do czasu obalenia tego domniemania przez dochodzącego swych praw właściciela.

W obecnym stanie prawnym interesy właścicieli utraconych dóbr kultury chroni krajowy wykaz zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, prowadzony przez Generalnego Konserwatora Zabytków na podstawie art. 23 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W praktyce prowadzeniem rejestru zajmuje się wyspecjalizowana instytucja kultury – Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych. Wykaz służy do rejestrowania informacji o kradzieżach i innych zdarzeniach kryminalnych skierowanych przeciwko dobrom kultury. Jest urządzeniem typu ewidencyjnego a nie rejestrowego, przede wszystkim dlatego, że z wpisem do wykazu nie są związane żadne odrębne skutki prawne, w szczególności wyłączenie możliwości nabycia ujawnionej w nim rzeczy poprzez zasiedzenie lub w trybie art. 169 § 2 k.c. Wersja teleinformatyczna wykazu jest udostępniona za pośrednictwem strony internetowej. Część danych z wykazu publikowana jest ponadto w wydawanym przez Ośrodek czasopiśmie Cenne bezcenne utracone. Czynności ewidencyjne mają tu charakter techniczny, ponieważ procedura dokonania wpisu nie została w żaden sposób skodyfikowana.

Według danych Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych rocznie popełnianych jest ok. 1000 przestępstw przeciwko przedmiotom zabytkowym. W tej liczbie znajdują się dobra bezcenne. Rokowania co do ich odzyskania są wielce niepewne. W wyniku kradzieży straty ponoszą najlepiej strzeżone muzea, galerie i biblioteki. Na skutek działalności przestępczej zbiory publiczne utraciły m. in.

– obraz Petera Brueghla Starszego ^ Kobieta przenosząca żar, skradziony w 1974 r. z Muzeum Narodowego w Gdańsku,

– obraz Petera Paula Rubensa Zdjęcie z krzyża, skradziony w 1973 r. z kościoła w Kaliszu,

– obraz Lukasa Cranacha Starszego Madonna z Dzieciątkiem, skradziony w 1995 r. z kościoła w Sulmierzycach,

– pierwodruk dzieła Mikołaja Kopernika ^ De revolutionibus orbium coelestium, skradziony w 1998 r. z Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.

Przedmiotowy projekt ma na celu wprowadzenie rozwiązań, które wzmocnią pozycję właścicieli szczególnie cennych dóbr kultury. W tym celu zostanie ustanowiony publiczny rejestr o charakterze przedmiotowym, zawierający dane dotyczące stanu faktycznego ujawnionych w nim przedmiotów.


^ II. Uzasadnienie szczegółowe


Przepisy o znalezieniu rzeczy ruchomych uwzględniają różne sytuacje i rozwiązania, przede wszystkim zaś – podobnie jak dotychczas – zróżnicowany charakter rzeczy znalezionych. Projekt utrzymuje zasadę, zgodnie z którą regulację dotyczącą rzeczy znalezionych należy odpowiednio stosować do rzeczy porzuconych bez zamiaru wyzbycia się własności, jak również do zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły (art. 2). Przepisy o rzeczach znalezionych, w szczególności o znalezieniu skarbu (zob. art. 189 k.c.), nie uchybiają przepisom o ochronie zabytków (art. 189 1k.c.).

Zgodnie z projektowanym art. 4 znalazca cudzej rzeczy obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu osobę uprawnioną do odbioru rzeczy. Jest to oczywiście możliwe jedynie wówczas, gdy znalazca zna (może ustalić tożsamość) osoby uprawnionej do odbioru rzeczy, przy czym osobą tą nie musi być wyłącznie jej właściciel. W przeciwnym razie, tj. jeżeli znalazca nie wie, kto jest tą osobą bądź jeżeli nie może ustalić jej miejsca zamieszkania, obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania znalazcy lub miejsce znalezienia rzeczy (art. 5 ust. 1, art.13). Obowiązek zawiadomienia właściwego starosty spoczywa także na osobie zajmującej pomieszczenie (właścicielu, najemcy, użytkowniku), w którym rzecz została znaleziona. W takim przypadku znalazca obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu tego, kto pomieszczenie zajmuje (art. 5 ust. 2). Zajmujący pomieszczenie może bowiem zazwyczaj z łatwością ustalić, kto jest uprawniony do odbioru rzeczy.

W przypadku znalezienia pieniędzy, papierów wartościowych, kosztowności oraz rzeczy mających wartość historyczną, naukową lub artystyczną z uwagi na szczególny charakter tych przedmiotów, przede wszystkim wobec ich istotnej wartości rynkowej i z tym związanego potencjalnego zwiększonego ryzyka utraty (np. wskutek kradzieży), projekt nakłada na znalazcę takich rzeczy bezwzględny obowiązek oddania ich na przechowanie właściwemu staroście, jeżeli ich wartość przekracza 50 złotych (art. 6 ust. 1). W przypadku zaś rzeczy mających wartość historyczną, naukową lub artystyczną, znalezionych w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, znalazca w każdym przypadku jest obowiązany oddać znalezioną rzecz właściwemu starości (art. 6 ust. 2). Inne rzeczy znalazca może oddać, jednak może również do czasu ich odbioru przez osobę uprawnioną przechować sam.(art.6 ust. 3) Umożliwienie oddania w tym ostatnim przypadku wiąże się z tym, że niejednokrotnie znalazca nie ma możliwości przechowania rzeczy. W przypadku, gdy organem właściwym do przechowania rzeczy ze względu na jej szczególne właściwości jest inny organ, starosta powinien przekazać rzecz temu organowi (art. 16). Dlatego też o ile starosta ma obowiązek przyjąć rzeczy o wartości historycznej, artystycznej lub naukowej to właściwym do dalszych czynności będzie właściwy wojewódzki konserwator zabytków. (art. 27 i 28). W projektowanej regulacji przesądza się również, iż w każdym przypadku, jeżeli rzecz, której cechy zewnętrzne lub umieszczone na niej znaki szczególne wskazują, że stanowi ona sprzęt lub ekwipunek wojskowy a także jeżeli znaleziona rzecz jest dokumentem wojskowym, a w szczególności legitymacją, książeczka lub zaświadczeniem wojskowym, kartą powołania albo mapą wojskową, znalazca powinien oddać znalezioną rzecz niezwłocznie właściwemu staroście (art. 6 ust. 3).

Jeżeli znaleziono rzecz, której posiadanie wymaga szczególnego zezwolenia organów państwowych, jak broń, amunicja, materiały wybuchowe oraz w razie znalezienia tymczasowego zaświadczenia tożsamości lub dokumentu podróży znalazca powinien niezwłocznie oddać znalezioną rzecz najbliższej jednostce Policji (art. 8).

Szczególna sytuacja powstaje także wówczas, gdy rzecz została znaleziona w budynku publicznym, innym budynku lub pomieszczeniu otwartym dla publiczności albo w środku transportu publicznego. W takich okolicznościach znalazca zazwyczaj nie może ustalić samodzielnie tożsamości osoby uprawnionej do odbioru rzeczy, a podobnie jak w przypadku znalezienia w pomieszczeniu zajmowanym przez inną osobę, ustalenia takiego może niejednokrotnie dokonać odpowiedni zarządca budynku, innego pomieszczenia lub środka transportu. Istnieje także większe prawdopodobieństwo podjęcia w tych miejscach odpowiednich poszukiwań przez osobę, która rzecz utraciła (zgubiła). W związku z tym art. 7 projektu nakłada w takim przypadku na znalazcę rzeczy obowiązek jej oddania właściwemu zarządcy, który z kolei powinien oddać rzecz znalezioną staroście, chyba że w terminie 3 dni zgłosi się po nią osoba uprawniona do odbioru rzeczy.

Jeżeli przechowanie rzeczy byłoby związane z kosztami niewspółmiernie wysokimi w stosunku do jej wartości lub nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie jej wartości, to jest zachodzą przesłanki takie jak wymienione w art. 7 ust. 2 ustawy o likwidacji niepodjętych depozytów, to w przypadku rzeczy znalezionej, która została oddana na przechowanie właściwemu staroście, a rzecz ta ma cenę rynkową (a zatem można ustalić jej wartość według kryterium zobiektywizowanego), powinna być ona sprzedana po tej cenie z wolnej ręki (art. 20 ust. 1).

Jeżeli jednak rzecz nie ma ceny rynkowej, to starosta również może doprowadzić do jej sprzedaży, ale tylko w drodze licytacji publicznej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji z ruchomości (art. 20 ust. 1–3).

Ustawa wprowadza minimalną wartość rzeczy znalezionej, od której uzależnione byłyby obowiązki znalazcy i organu przechowującego. Ustalenie przez ustawodawcę takiej wartości granicznej zawsze może się spotkać z zarzutem arbitralności, niemniej jednak lepiej gdy uczyni to ustawodawca niż organy stosujące prawo. Z tych względów w art. 6 ust.1 proponuje się, że przekroczenie kwoty 50 zł. jako minimalnej kwoty znalezionych pieniędzy, wartości znalezionych papierów wartościowych, kosztowności lub rzeczy mających wartość historyczną, naukową lub artystyczną, wywołuje obowiązek znalazcy oddania takiej rzeczy staroście. Od tego samego kryterium zależy obowiązek starosty dokonania przezeń publicznego ogłoszenia o znalezieniu rzeczy, przy czym obowiązek ten powstaje niezależnie od tego, czy rzecz została mu oddana na przechowanie (art. 18). Ustalając tę kwotę można odwołać się przykładowo do ustawodawcy niemieckiego, który w tym zakresie ustalił kwotę 10 Euro. Wyjątkiem jest tutaj regulacja art. 6 ust. 2 projektu dotycząca rzeczy mającej wartość historyczną, naukową lub artystyczną znalezionej w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe. W takim przypadku, bez względu na wartość rzeczy – o ile ma ona wartość historyczną, naukową lub artystyczną, na znalazcy ciąży każdorazowy obowiązek oddania jej właściwemu staroście.

W przypadku, gdy znalazca przechowuje rzecz znalezioną u siebie, stosuje się odpowiednio przepisy o nieodpłatnym przechowaniu (art. 10, zob. art. 835 i nast. k.c.). Znalazca nie zawsze ma jednak możliwość nie tylko przechowania rzeczy, ale także jej oddania właściwemu podmiotowi (uprawnionemu do odbioru, organowi administracji publicznej, zarządcy). Może to być bowiem niemożliwe (np. z uwagi na fizyczne właściwości rzeczy) albo połączone z niebezpieczeństwem, trudnościami lub nadmiernymi kosztami. Trudno wówczas wymagać od znalazcy dopełnienia tego rodzaju obowiązków. W związku z tym projekt przewiduje, iż w takich sytuacjach znalazca może ograniczyć się do wskazania uprawnionemu do odbioru rzeczy, właściwemu organowi lub zarządcy, miejsca, w którym rzecz się znajduje (art.9).

Jest oczywiste, że poniesione przez znalazcę, zarządcę lub właściwy organ administracji publicznej koszty przechowywania lub sprzedaży rzeczy oraz utrzymania jej w należytym stanie, a także koszty poszukiwań osoby uprawnionej do odbioru rzeczy, do wysokości wartości rzeczy w dniu odbioru, powinny obciążać osobę uprawnioną do odbioru (art.10). Działania te są bowiem podejmowane w jej interesie i mają na celu umożliwienie dalszej eksploatacji rzeczy przez dotychczasowych uprawnionych (w szczególności zaś w interesie właściciela). Art.10 odsyła w tym przypadku do odpowiedniego stosowania art. 461 § 1 k.c. o prawie zatrzymania uzależniając tym samym zwrot rzeczy osobie uprawnionej do odbioru od uiszczenia przez nią wskazanych kosztów (a także innych roszczeń przewidzianych w art. 461 § 1). Zgodnie z tym ostatnim przepisem osoba zobowiązana do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących jej roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej.

Znalazcy przysługuje roszczenie o znaleźne, przy czym jego powstanie jest uzależnione od dopełnienia przez znalazcę nałożonych na niego przez ustawę obowiązków. Wysokość znaleźnego wynosi jedną dziesiątą wartości rzeczy (art.11). Znalazca powinien zgłosić to roszczenie najpóźniej w chwili wydania rzeczy osobie uprawnionej do odbioru (art. 11 ust. 1). Inaczej jednak należało uregulować sytuacje, gdy rzecz została oddana na przechowanie właściwemu organowi, osobie zajmującej pomieszczenie, w którym rzecz znaleziono bądź zarządcy budynku (pomieszczenia otwartego dla publiczności) lub środka transportu publicznego. W takiej sytuacji znalazca powinien zastrzec wobec przechowującego, że będzie żądał znaleźnego, a przechowujący obowiązany jest o tym zastrzeżeniu poinformować osobę uprawnioną do odbioru rzeczy oraz zawiadomić znalazcę, który zastrzegł żądanie znaleźnego, o wydaniu rzeczy osobie uprawnionej do odbioru rzeczy oraz o jej adresie (art. 11 ust. 2). Umożliwia to dochodzenie roszczenia o znaleźne bezpośrednio od uprawnionego do odbioru.

Zgodnie z art. 186 § 1 k.c. w projektowanym brzmieniu, w sytuacji, gdy rzecz znaleziona nie została odebrana przez uprawnionego do jej odbioru w ciągu roku od doręczenia tej osobie wezwania do odbioru bądź – w braku możliwości wezwania – w ciągu dwóch lat od znalezienia, rzecz staje się własnością znalazcy. Skutek ten następuje jednak wyłącznie wówczas, gdy znalazca uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom związanym ze znalezieniem. Ponadto jeżeli rzecz została oddana właściwemu staroście, znalazca staje się jej właścicielem, jeżeli odebrał rzecz w dodatkowym terminie wyznaczonym przez starostę lub inny organ właściwy do przechowania rzeczy. Odbiór jest tą chwilą, w której następuje nabycie własności. Może on nastąpić jedynie za zwrotem kosztów (o których mowa w art. 10). Jeżeli znalazca rzeczy nie odbierze, a ponadto, gdy rzecz znaleziona jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym po upływie odpowiednich terminów, staje się ona własnością Skarbu Państwa (art. 186 § 2 i 3). Zgodnie z art. 22, jeżeli rzecz nie została w terminie odebrana przez osobę uprawnioną, a w razie niemożności wezwania – w ciągu dwóch lat od znalezienia, starosta zawiadomi o tym znalazcę oraz wezwie go do odbioru rzeczy w dodatkowym terminie, nie krótszym jednak niż dwa tygodnie, z pouczeniem, że w razie nieodebrania rzeczy w terminie jej właścicielem stanie się Skarb Państwa. Przepisu tego nie stosuje się do zabytków oraz materiałów archiwalnych. Rozwiązanie uzależniające nabycie przez znalazcę własności rzeczy oddanej na przechowanie od jej odebrania przez znalazcę umożliwia znalazcy uwolnienie się od ewentualnego „automatyzmu” takiego skutku poprzez oddanie. Trudno bowiem zakładać, iż znalazca zawsze byłby zainteresowany nabyciem własności w wypadku nieustalenia osoby uprawnionej do odbioru i nieodebrania przez nią rzeczy znalezionej.

W przeciwieństwie do dotychczasowej regulacji art. 187 k.c. Skarb Państwa nie w każdym wypadku nieodebrania przez osobę uprawnioną pieniędzy, papierów wartościowych, kosztowności oraz rzeczy mających wartość historyczną, naukową lub artystyczną nabywałby własność tych rzeczy, a mianowicie tylko wtedy, gdy rzecz ta byłaby zabytkiem albo materiałem archiwalnym. Obecne generalne i arbitralne pozbawienie przez art. 187 stosownych praw znalazcy pieniędzy, papierów wartościowych, kosztowności oraz rzeczy mających wartość naukową lub artystyczną nie może być uzasadniane ważnym interesem kultury narodowej, gdyż to uzasadnienie może dotyczyć tylko rzeczy kwalifikowanych jako zabytki lub materiałem archiwalnym. Dotychczasowe rozwiązanie może być oceniane jako naruszenie prawa własności w świetle protokołu 1. do Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Do projektu wprowadzono regulację umożliwiającą nabycie przez znalazcę własności innych niż zabytki lub materiały archiwalne rzeczy o wartości historycznej, artystycznej lub naukowej w razie nieodebrania tych rzeczy przez osobę uprawnioną (art. 186 § 1 i 3 k.c.). Lege non distinguente dotyczyć to będzie także skarbu (art. 189). Skarb Państwa będzie nabywał w tej sytuacji tylko własność zabytku i materiałów archiwalnych.

Nabycie własności przez Skarb Państwa następuje ex lege. Jednakże mając na uwadze, że postępowanie z rzeczami znalezionymi jest swoistym postępowaniem administracyjnym oraz mając na względzie potrzebę udokumentowania podstaw prawnych dla podjęcia czynności związanych z dalszymi losami rzeczy znalezionej, w szczególności jej likwidacji czyli spieniężenia, przewiduje się w art. 21 ust 5 że wspomniane nabycie własności musi stwierdzić starosta. Stwierdzenie to ma charakter deklaratoryjny i nie jest wiążące dla sądu, przed którym toczyłby się ewentualny późniejszy spór o prawo do rzeczy.

Nabycie własności rzeczy znalezionej przez znalazcę bądź Skarb Państwa skutkuje wygaśnięciem istniejących dotychczas obciążeń (ograniczonych praw rzeczowych, (art. 186
  1   2   3

Dodaj dokument na swoim blogu lub stronie

Powiązany:

Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw iconUstawa z dnia r o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz zmianie niektórych innych ustaw

Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw iconUstawa z dnia 14 czerwca 2007 r o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 873)

Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw iconUSTAWA z dnia r o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw

Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw iconUSTAWA z dnia o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw

Ustawa z dnia o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw iconUSTAWA z dnia o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw

Umieść przycisk na swojej stronie:
Dokumentacja


Baza danych jest chroniona prawami autorskimi ©gpl.exdat.com 2000-2013
Podczas kopiowania materiałów wymaganych do określenia aktywny link jest do indeksowania.
stosuje się do zarządzania
Dokumentacja